Dzisiaj o stresie pourazowym
W kraju, w ostatnim czasie, po raz kolejny powódź, klęska, ludzie stracili dobytek życia, potrzebują pomocy. Teraz pomoc materialna i ręce do pracy są najbardziej konieczne.
Ale w przyszłości u poszkodowanych może wystąpić PTSD.
Co to takiego?
PTSD opisywany jest jako zaburzenie, związane z reakcją na traumatyczne, katastroficzne wydarzenie stresowe (np. powódź) albo przeżycie zdarzenia urazowego, które powoduje cierpienie jednostki, wskutek powracających wspomnień, dotyczących tego zdarzenia oraz poczucie bezsilności, bezradności, strach (Ogińska-Bulik, 2020; Zimbardo i Gerrig, 2012).
PTSD składa się z trzech rodzajów objawów:
(1) intruzje –nawracanie snów, wspomnień, poczucie ponownego przeżywania – tzw. flashback, powracanie myśli, związanych z wydarzeniem,
(2) unikanie – unikanie myślenia o sytuacji, unikanie miejsc, ludzi, kojarzonych z sytuacją,
(3) pobudzenie – wzbudzona czujność, lęk, wybuchy agresji, trudności z koncentracją (Ogińska-Bulik, 2020; Ogińska-Bulik i Juczyński, 2012; Pietkiewicz i Tomalski, 2018).
Dudek (2003) przywołuje definicję PTSD Horowitza, wg którego jest to „powszechnie występująca, ogólna, niespecyficzna odpowiedź organizmu na bodziec stresogenny o różnym rodzaju i sile, po kontakcie z którym człowiek odczuwa przerażenie, szok, mogące doprowadzić do wystąpienia objawów charakterystycznych dla PTSD” (s. 32).
Najważniejszym czynnikiem w rozwoju PTSD jest zwiększone stężenie hormonów stresu syntetyzowanych w wyniku reakcji stresowej (Rozpędek-Kamińska, 2015). Przez długi czas po zaistnieniu traumatycznego wydarzenia w mózgu mogą utrzymywać się wyższe poziomy neuroprzekaźników (Rozpędek-Kamińska, 2015).
Osoby, które doświadczyły w życiu sytuacji trudnych, odbieranych subiektywnie jako traumatyczne, a nie poradziły sobie z nimi, są narażone na rozwinięcie PTSD (Conti, 2023; Gabbard, 2015; Jośko-Ochojska, 2014, 2015; Sapolsky, 2012).
Doświadczenie traumy, zarówno ostrej, tzn. doświadczenie poważnego, nagłego, zagrażającego zdarzenia życiowego, któremu towarzyszy strach i bezsilność, jak i prostej oraz przewlekłej – długotrwałego narażenia na sytuacje trudne w ciągu życia, może wywołać objawy PTSD (Borzyszkowska i in., 2023; Conti, 2023; Van der Kolk, 2023).
Zgodnie z klasyfikacją ICD 10, żeby zdiagnozować PTSD, objawy muszą pojawić się w ciągu 6 miesięcy od stresującego wydarzenia albo od zakończenia oddziaływania stresora.
ICD 11 zaś określa, że do stwierdzenia PTSD, objawy muszą utrzymywać się przez co najmniej kilka tygodni i powodować znaczące upośledzenie w osobistych, rodzinnych, społecznych, edukacyjnych, zawodowych lub innych ważnych obszarach funkcjonowania.
Na podstawie:
Borzyszkowska, A., Wojtynkiewicz, E., Mamełka, K. (2023). Forgiveness and early maladaptative schemas and trauma among women with an alcohol-use disorder parent. Alcoholism and Drug Addiction/Alkoholizm i Narkomania, 36(1), 1-12.
Conti, P. (2023). Trauma: niewidzialna epidemia. Jak ją oswoić. Wydawnictwo Kobiece Sp. z o.o.
Dudek, B. (2003). Zaburzenie po stresie traumatycznym. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne s.c.
Gabbard, G. O. (2015). Psychiatria psychodynamiczna w praktyce klinicznej. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Jośko-Ochojska, J. (2014). Kat w domu czyli o molestowaniu seksualnym w rodzinie. W: J. Jośko-Ochojska (red.), W przestrzeni lęku i stresu. Stres nasz codzienny (s. 21-40). Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach.
Jośko-Ochojska, J. (2015). Neurofizjologia empatii – o tym, jak człowiek kształtuje człowieka. W: J. Jośko-Ochojska (red.), Zrozumieć drugiego człowieka: empatia w medycynie i komunikacji społecznej (s. 11–40). Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach.
Lindmeier, C. WHO releases new International Classification of Diseases (ICD 11). World Health Organization. https://icd.who.int/browse/2024-01/mms/en#2070699808
Ogińska-Bulik, N., Juczyński, Z. (2012). Konsekwencje doświadczanych negatywnych wydarzeń życiowych – objawy stresu pourazowego i potraumatyczny wzrost. Psychiatria, 9(1), 1-10.
Ogińska-Bulik, N. (2020). Psychologiczne następstwa doświadczeń traumatycznych. W: L. Cierpiałkowska, H. Sęk (red.), Psychologia kliniczna (s. 365-381). Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.
Pietkiewicz, I.J., Tomalski, R. (2018). Zaburzenia związane z traumą – perspektywa teoretyczna. Czasopismo Psychologiczne, 24(2). https://doi.org/10.14691/CPPJ.24.2.261
Pużyński, S., Wciórka, J. (red.). (2021). Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10. Opisy kliniczne i wskazówki diagnostyczne. Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne „Vesalius”, Instytut Psychiatrii i Neurologii.
Rozpędek-Kamińska, W. (2015). Podłoże neurobiologiczne zespołu stresu pourazowego. Neuropsychiatria i Neuropsychologia, 10(1), 27-39.
Sapolsky, R. M. (2012). Dlaczego zebry nie mają wrzodów? Psychofizjologia stresu. Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.
Van der Kolk, B. (2023). Strach ucieleśniony. Mózg, umysł i ciało w terapii traumy. Wydawnictwo Czarna Owca.
Zimbardo, P. G, Gerrig, R. J. (2012). Psychologia i życie. Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.