Blog

Wchodzimy w związki ze swoimi schematami poznawczymi, ze swoimi oczekiwaniami, potrzebami, do tego dochodzi – temperament, osobowość.

Co z tego może wyniknąć?

Jedni mówią – podobieństwa się przyciągają, inni, wprost odwrotnie – to przeciwieństwa dają dobry związek.

Czy będziemy wzajemnie zrozumiani, wspierani? Jesteśmy istotami społecznymi, relacje i wsparcie są nam potrzebne do życia jak powietrze.

Badania wskazują, że partnerki wybierają partnerów na podstawie charakteru i temperamentu – przy czym najlepiej, gdy temperament osób w związku jest podobny, kiedy poszczególne cechy nie różnią się poziomem nasilenia. Jednocześnie dla par rozstających się charakter i temperament partnerki/ partnera są nieważne dla związku.

Zastanawiające w obecnych czasach jest, że satysfakcja mężczyzn ze związku rośnie wraz ze spadkiem aktywności kobiet, a maleje- wraz ze wzrostem aktywności. Aktywność to cecha temperamentu (wg Regulacyjnej Teorii Temperamentu Strelaua)– tendencja, potrzeba podejmowania zachowań o dużej wartości stymulującej. Osoba cechująca się wysoką aktywnością łatwo nawiązuje kontakty, podejmuje się nowych, angażujących czynności, poszukuje wrażeń i zachowań, które dostarczają silnej stymulacji, a ponadto wykazują większą inicjatywę w związkach, można by rzec – źle znoszą nudę (Rawicka i Rzepa, 2017).

Kobiety dążą do rozwoju zawodowego, który mniejszy lub większym wysiłkiem godzą z rolą mamy, partnerki, żony, a u mężczyzn – spada zadowolenie ze związku. Wydawać by się mogło, że mężczyźni przywykli do partnerstwa, jednak zbytnia ich zdaniem aktywność ich kobiet powoduje poczucie stłamszenia, prowadzi do utraty atrakcyjności partnerki w ich oczach.

Na szczęście badania wskazują również, że udane życie partnerów jest determinowane przez ich postępowanie względem siebie. Ale to podobni partnerzy łatwiej osiągają kompromis, lepiej się rozumieją, motywują do działania. Satysfakcja ze związku w ogromnym stopniu zależy od wzajemnej komunikacji. Prawidłowa, zaangażowana komunikacja sprzyja budowaniu bliskości, intymności, szczerości, miłości. Komunikacja asertywna nie agresywna. Nie bez powodu mówi się – chcesz mieć rację czy relację? Rozmowa, w której wypowiadamy jasno nasze potrzeby, nasze emocje, zarówno negatywne jak i pozytywne, rozmowa, w której z uważnością i szacunkiem do drugiego człowieka przekazujemy nasze zdanie.

A jeśli coś ważnego zamiast żonie/ partnerce czy mężowi/ partnerowi – jako pierwszym, chcemy opowiedzieć innej osobie, to … z nią zaczynamy budować intymność i bliskość.

 

Na podstawie:

Kulczyńska, A. (2016). Płeć psychologiczna a asertywność w bliskich związkach. Rocznik Lubuski 42(1), 19-35.

Kurowska, I., Nikel, Ł. (2023). Cechy temperamentu i zachowania komunikacyjne pomiędzy partnerami a satysfakcja ze związku. Humanistyka i nauki społeczne. Doświadczenia. Konteksty. Wyzwania. Wokół (nie)korzystnych zjawisk i przemian sfery, 17, 25-35.

Rawicka, I., Rzepa, T. (2017). Cechy temperamentalne a satysfakcja ze związku. Polskie Forum Psychologiczne, XXII(4), 623–635.

 

Dzisiaj trochę z nurtu psychodynamicznego – na tapecie teoria więzi Johna Bowlby’ego

Dzieci w relacji z matką i ojcem lub inną ważną w ich życiu osobą uwewnętrzniają, uczą się przywiązania na podstawie tej relacji. Tworzą bezpieczne lub pozabezpieczne reprezentacje więzi, w zależności od tego jak wygląda relacja (Konieczny, Cierpiałkowska, 2022).

Wykształca się bezpieczny lub lękowy lub unikowy styl przywiązania.

Reprezentacje więzi, które powstają to  Wewnętrzne Modele Operacyjne (WMO) – m. in. wspomnienia konkretnych wydarzeń związanych z relacją przywiązaniową, a także specyficzne dla relacji i ogólne oczekiwania, dotyczące przywiązania oraz postawy i strategie działania (Mikulincer, Shaver, 2007; za: Papińska, 2021).

Główny aspekt WMO to wiedza ( generowana na podstawie doświadczeń interakcji w bliskiej relacji) na temat głównego opiekuna i jego dostępności i zdolności reagowania.

WMO pozwalają dziecku przewidywać zachowania występujące w relacji. W pierwszej bliskiej relacji – zazwyczaj z matką, u dziecka rozwijają się przekonania odnośnie do wiarygodności innych osób oraz oczekiwania co do ich zachowań, a także przekonanie, czy jednostka jest godna uwagi i zasługuje na otrzymywanie opieki.

Tworzą się skrypty (automatyczne wzorce działania), które są reprezentacją siebie i innych. Stają się one stabilnymi, trudnymi do zmiany składnikami osobowości, a w konsekwencji wpływają na tworzone w przyszłości relacje z innymi ludźmi (Fricker, Moore, 2002; za: Papińska, 2021).

Styl więzi w istotnym stopniu warunkuje z jednej strony zdolność do regulacji emocji i mentalizacji (refleksji), z drugiej zaś wzorce relacji społecznych, zwłaszcza z najbliższymi (Konieczny, Cierpiałkowska, 2022).

Co się może zdarzyć?

Zdarzyć się może m.in. agresja rówieśnicza.

Jak dochodzi do niej dochodzi? Jak dziecko, nastolatek może stać się agresywny wobec rówieśników?

Na podstawie

Bowlby, J. (2016). Przywiązanie. Wydawnictwo Naukowe PWN.

Konieczny, P., Cierpiałkowska, L. (2022). Pozytywne i negatywne doświadczenia życiowe a zmiany wewnętrznych modeli przywiązania– badania porównawcze. Psychiatria Polska 56(3), s.551–570. https://doi.org/10.12740/PP/OnlineFirst/127457

Papińska, A. (2021). Mentalizacja jako czynnik ochronny pomiędzy pozabezpiecznym przywiązaniem a rozwojem zaburzeń psychopatologicznych. Psychologia Rozwojowa, 26(1), s. 9-20. https://10.4467/20843879PR.21.001.14115

 

Reakcja na stres u każdego z nas może wyglądać inaczej. W zależności od osobistych uwarunkowań, w różny sposób radzimy sobie z napięciem, ale też umiejętność powrotu do równowagi u każdego z nas jest inna.

Wiele zależy od zdolności naszego układu nerwowego do samoregulacji.

Nasze reakcje na obecne wydarzenia krytyczne mogą być powiązane automatycznie z zagrożeniami z przeszłości (Rappaport, 1991). Wczesne doświadczenia przemocowe, zaniedbanie naszych potrzeb w dzieciństwie, mogą doprowadzić do uwrażliwienia układu nerwowego i nieadekwatnej reakcji na aktualne zdarzenia (Gabbard, 2015).

Badania wykazują, że narażenie na przewlekły stres we wczesnym dzieciństwie, prowadzi do niezdolności regulacji emocji, a w związku z tym do nadmiernej wrażliwości na bodźce i niebezpieczeństwo rozwoju zaburzeń, związanych z oddziaływaniem stresu (Schore, 2009).

Ciało migdałowate w mózgu przechowuje nasze najwcześniejsze wspomnienia – w jakim celu? Po to, żeby pomóc w przyszłości w unikaniu niebezpieczeństwa (Sikorski, 2016).

Ale nadmierne pobudzenie ciała migdałowatego w dzieciństwie, poprzez ciągłe narażenie na trudne doświadczenia, powoduje trudności w regulacji emocji i pozostawanie w nieustannej czujności (Misiołek, 2016; Schore, 2009). Powtarzające się stymulowanie określonych części mózgu, powoduje, że do kolejnej reakcji wystarcza mniejsze pobudzenie (Arden, 2021).

Podwyższający się w trakcie długotrwałego stresu poziom noradrenaliny oraz kortyzolu powoduje nadmierne pobudzenie ciała migdałowatego oraz zakłóca działanie poznawczych części mózgu, wyłącza uwagę, myślenie, pobudza reakcje automatyczne (Arden, 2021). Uruchamiamy tryb – nie myślę, czuję.

Dlaczego piszę o tym akurat teraz? Ano dlatego, że to czy dojdzie do rozwoju zaburzenia, np. PTSD, o którym pisałam kilka dni temu, po części zależy od tego co się nam przydarzyło, od wrażliwości naszego układu nerwowego na bodźce.

Na podstawie:

Arden, J. B. (2021). Umysł-Mózg-Gen. W kierunku zintegrowanej psychoterapii. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Gabbard, G. O. (2015). Psychiatria psychodynamiczna w praktyce klinicznej. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Misiołek, A. (2016). Teoria traumy w psychoterapii relacyjnej. W:J. Jośko-Ochojska (red.), Medyczne i społeczne aspekty traumy (s. 243-267). Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach.

Rapoport, L. (1991). The State of Crisis: Some Theoretical Considerations. Ilness, Crisis & Loss, 1(3), 39-46. https://doi.org/10.2190/IL1.3.g

Sapolsky, R. M. (2012). Dlaczego zebry nie mają wrzodów? Psychofizjologia stresu. Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.

Schore, A. N. (2009). Zaburzenie regulacji prawej półkuli mózgowej: podstawowy mechanizm traumatycznego przywiązania i psychopatogenezy stresowego zaburzenia pourazowego.
W: S. Murawiec, C. Żelichowski (red.), Od neurobiologii do psychoterapii (s. 71-121). Instytut Psychiatrii i Neurologii.

Dzisiaj o stresie pourazowym

W kraju, w ostatnim czasie, po raz kolejny powódź, klęska, ludzie stracili dobytek życia, potrzebują pomocy. Teraz pomoc materialna i ręce do pracy są  najbardziej konieczne.

Ale w przyszłości u poszkodowanych może wystąpić PTSD.

Co to takiego?

PTSD opisywany jest jako zaburzenie, związane z reakcją na traumatyczne, katastroficzne wydarzenie stresowe (np. powódź) albo przeżycie zdarzenia urazowego, które powoduje cierpienie jednostki, wskutek powracających wspomnień, dotyczących tego zdarzenia oraz poczucie bezsilności, bezradności, strach (Ogińska-Bulik, 2020; Zimbardo i Gerrig, 2012).

PTSD składa się z trzech rodzajów objawów:

(1) intruzje –nawracanie snów, wspomnień, poczucie ponownego przeżywania – tzw. flashback, powracanie myśli, związanych z wydarzeniem,

(2) unikanie – unikanie myślenia o sytuacji, unikanie miejsc, ludzi, kojarzonych z sytuacją,

(3) pobudzenie – wzbudzona czujność, lęk, wybuchy agresji, trudności z koncentracją (Ogińska-Bulik, 2020; Ogińska-Bulik i Juczyński, 2012; Pietkiewicz i Tomalski, 2018).

Dudek (2003) przywołuje definicję PTSD Horowitza, wg którego jest to „powszechnie występująca, ogólna, niespecyficzna odpowiedź organizmu na bodziec stresogenny o różnym rodzaju i sile, po kontakcie z którym człowiek odczuwa przerażenie, szok, mogące doprowadzić do wystąpienia objawów charakterystycznych dla PTSD” (s. 32).

Najważniejszym czynnikiem w rozwoju PTSD jest zwiększone stężenie hormonów stresu syntetyzowanych w wyniku reakcji stresowej (Rozpędek-Kamińska, 2015). Przez długi czas po zaistnieniu traumatycznego wydarzenia w mózgu mogą utrzymywać się wyższe poziomy neuroprzekaźników (Rozpędek-Kamińska, 2015).

Osoby, które doświadczyły w życiu sytuacji trudnych, odbieranych subiektywnie jako traumatyczne, a nie poradziły sobie z nimi, są narażone na rozwinięcie PTSD (Conti, 2023; Gabbard, 2015; Jośko-Ochojska, 2014, 2015; Sapolsky, 2012).

Doświadczenie traumy, zarówno ostrej, tzn. doświadczenie poważnego, nagłego, zagrażającego zdarzenia życiowego, któremu towarzyszy strach i bezsilność, jak i prostej oraz przewlekłej – długotrwałego narażenia na sytuacje trudne w ciągu życia, może wywołać objawy PTSD (Borzyszkowska i in., 2023; Conti, 2023; Van der Kolk, 2023).

Zgodnie z klasyfikacją ICD 10, żeby zdiagnozować PTSD, objawy muszą pojawić się  w ciągu 6 miesięcy od stresującego wydarzenia albo od zakończenia oddziaływania stresora.

ICD 11 zaś określa, że do stwierdzenia PTSD, objawy muszą utrzymywać się przez co najmniej kilka tygodni i powodować znaczące upośledzenie w osobistych, rodzinnych, społecznych, edukacyjnych, zawodowych lub innych ważnych obszarach funkcjonowania.

Na podstawie:

Borzyszkowska, A., Wojtynkiewicz, E., Mamełka, K. (2023). Forgiveness and early maladaptative schemas and trauma among women with an alcohol-use disorder parent. Alcoholism and Drug Addiction/Alkoholizm i Narkomania, 36(1),  1-12.

Conti, P. (2023). Trauma: niewidzialna epidemia. Jak ją oswoić. Wydawnictwo Kobiece Sp. z o.o.

Dudek, B. (2003). Zaburzenie po stresie traumatycznym. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne s.c.

Gabbard, G. O. (2015). Psychiatria psychodynamiczna w praktyce klinicznej. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Jośko-Ochojska, J. (2014). Kat w domu czyli o molestowaniu seksualnym w rodzinie. W: J. Jośko-Ochojska (red.), W przestrzeni lęku i stresu. Stres nasz codzienny (s. 21-40). Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach.

Jośko-Ochojska, J. (2015). Neurofizjologia empatii – o tym, jak człowiek kształtuje człowieka. W:  J. Jośko-Ochojska (red.), Zrozumieć drugiego człowieka: empatia w medycynie i komunikacji społecznej (s. 11–40). Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach.

Lindmeier, C. WHO releases new International Classification of Diseases (ICD 11). World Health Organization. https://icd.who.int/browse/2024-01/mms/en#2070699808

Ogińska-Bulik, N., Juczyński, Z. (2012). Konsekwencje doświadczanych negatywnych wydarzeń życiowych – objawy stresu pourazowego i potraumatyczny wzrost. Psychiatria, 9(1), 1-10.

Ogińska-Bulik, N. (2020). Psychologiczne następstwa doświadczeń traumatycznych. W: L. Cierpiałkowska, H. Sęk (red.), Psychologia kliniczna (s. 365-381). Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.

Pietkiewicz, I.J., Tomalski, R. (2018). Zaburzenia związane z traumą – perspektywa teoretyczna. Czasopismo Psychologiczne, 24(2). https://doi.org/10.14691/CPPJ.24.2.261

Pużyński, S., Wciórka, J. (red.). (2021). Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10. Opisy kliniczne i wskazówki diagnostyczne. Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne „Vesalius”, Instytut Psychiatrii i Neurologii.

Rozpędek-Kamińska, W. (2015). Podłoże neurobiologiczne zespołu stresu pourazowego. Neuropsychiatria i Neuropsychologia, 10(1), 27-39.

Sapolsky, R. M. (2012). Dlaczego zebry nie mają wrzodów? Psychofizjologia stresu. Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.

Van der Kolk, B. (2023). Strach ucieleśniony. Mózg, umysł i ciało w terapii traumy. Wydawnictwo Czarna Owca.

Zimbardo, P. G, Gerrig, R. J. (2012). Psychologia i życie. Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.

 

RELACJE RÓWIEŚNICZE

są kolejnym elementem układanki niezwykle istotnym w rozwoju psychicznym człowieka.

Już 2-3 letnie dzieci wchodzą w relacje z innymi dziećmi podczas zabawy, najpierw naśladując siebie nawzajem, kolejno – działając wspólnie. Wyrażają przy tym emocje, uczą się reakcji swoich, obserwują reakcje innych dzieci.

W przedszkolu nawiązują pierwsze przyjaźnie, zauważają, w czym są podobni do innych, w czym się różnią. Bliżej im do dzieci, które mają podobne zainteresowania. Uczą się empatii, zaczynają rozumieć co może czuć inne dziecko, rozpoznają co rani, co cieszy.

Na początku szkoły podstawowej rówieśnicy stają się źródłem wsparcia. Przynależność do grupy, akceptacja w grupie ma ogromne znaczenie dla dobrostanu psychicznego. Dzięki przyjaźniom rówieśniczym, kontynuują naukę przyjmowania perspektywy drugiego człowieka, uczą się co to bliskość, lojalność.

Młodsze nastolatki spędzają z rówieśnikami więcej czasu niż z rodzicami. Buntują się przeciwko rodzicom, zasadom, kształtując w ten sposób swoją tożsamość. To ich rozwojowe zadanie.

Wychowanie młodego człowieka, na osobę niezależną, umiejącą wyrażać swoje zdanie, chroniącego siebie i swój dobrostan, dbającego o własne potrzeby, z zachowaniem uważności na potrzeby drugiego człowieka, to z kolei najważniejsze zadanie rodzicielskie. Okres nastoletni ma wszak prowadzić do uniezależnienia emocjonalnego od rodziców.

Normą jest, że znaczenie grupy rówieśniczej, w miarę rozwoju nastolatka, wzrasta. Funkcjonowanie w grupie rówieśniczej przygotowuje do życia w społeczeństwie a co najważniejsze zabezpiecza potrzeby przynależności, bliskości, bezpieczeństwa ale i wrażeń, poczucia własnej wartości. Uczy wypełniania i łączenia różnych ról społecznych.

Rodzina daje początek, podbudowę, wpaja zasady, wartości a grupa rówieśnicza jest kolejnym, jednocześnie równoległym, etapem rozwoju społecznego, prowadzącym do samodzielności.

Oczywiście i rodzina i grupa rówieśnicza może być zarówno czynnikiem ochronnym w rozwoju psychicznym, jak i czynnikiem ryzyka, ale o tym później …

c.d. nastąpi

Na podstawie:

Białecka-Pikul, M. (2020). Wczesne dzieciństwo. W: J. Trempała (red.), Psychologia rozwoju człowieka. Wydawnictwo Naukowe PWN S. A.

Kielar-Turska, M. (2020). Średnie dzieciństwo – wiek przedszkolny. W: J. Trempała (red.), Psychologia rozwoju człowieka. Wydawnictwo Naukowe PWN S. A.

Kołodziejczyk, A. (2020). Późne dzieciństwo – młodszy wiek szkolny. W: J. Trempała (red.), Psychologia rozwoju człowieka. Wydawnictwo Naukowe PWN S. A.

Oleszkowicz, A., Senejko, A. (2020). Dorastanie. W: J. Trempała (red.), Psychologia rozwoju człowieka. Wydawnictwo Naukowe PWN S. A.

RODZINA

to właśnie bezpieczne środowisko rodzinne jest jednym z ważnych czynników chroniących nasze dzieci, uczy radzenia sobie z emocjami, uczy nawiązywania relacji, komunikowania swoich potrzeb, wsłuchiwania się w potrzeby swoje i  innych. Pewnie niejeden z nas rodziców, mówi czasem swojemu dziecku – dbaj o siebie, nie krzywdź innych. Rodzina uczy nawiązywania relacji, buduje u dziecka pozytywny obraz siebie, buduje Jego wiarę we własne możliwości i sprawczość, uczy skuteczności, wytrwałości (Tabak, 2014).

Usłyszałam niedawno Roberta Rutkowskiego, znanego terapeutę uzależnień, mówiącego: “dziecko nie robi tego, co mu mówisz, dziecko robi to co widzi”.

Bezpieczna rodzina to rodzice wspierający się nawzajem jako partnerzy, odnoszący się do siebie z wzajemnym poszanowaniem  potrzeb. Swoim zachowaniem pokazują dziecku jak żyć, jak się wspierać, jak o siebie dbać.

Budujmy, jako rodzice, silną więź z dzieckiem

Rozmawiajmy z nim

Stawiajmy granice, jasne oczekiwania

Angażujmy się w życie dziecka

Dostrzegajmy dziecko a nie Jego osiągnięcia, kochajmy Je za to jakim jest a nie za Jego sukcesy

Miejmy wiarę we własne dziecko

Bądźmy cierpliwi, nie okazujmy frustracji, kiedy dziecko, dłużej niż zakładaliśmy, uczy się nowych rzeczy

Chwalmy częściej niż krytykujmy

Życzliwie wpierajmy

a przede wszystkim słuchajmy (Khanna, Kendall, 2023; Tabak, 2014)

Jeśli rodzice są fizycznie i psychicznie dostępni, obecni w życiu dziecka, doświadcza ono poczucia bezpieczeństwa, jest widziane, dostrzegane, czuje się ważne, czuje wsparcie i w dobrych i w gorszych chwilach (Siegel, Bryson, 2020).

Rodzice pomagają w ten sposób budować dziecku Jego obraz jako osoby, podmiotu, Jego obraz siebie w świecie.

c.d. nastąpi

Na podstawie:

Khanna, M. S., Kendall, P. C. (2023). Dziecko odporne psychicznie. Jak wychować odważne i otwarte dzieci w świecie pełnym lęku? Poradnik dla rodziców. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne Sp. z o. o.

Siegel, D. J., Bryson, T. P. (2020). Potęga obecności. Jak obecność rodziców wpływa na to, kim stają się nasze dzieci i kształtuje rozwój ich mózgów. Wydawnictwo Mamania Grupa Wydawcznicza Relacja Sp. z o.o.

Tabak, I. (2014). Zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży. Wsparcie dzieci i młodzieży w pokonywaniu problemów. Studia BAS, 2(38), s. 113-138.

 

Depresja jest jedną z chorób, w których problemy dziecka, nastolatka czy osoby dorosłej są przeżywane wewnętrznie, dają znać w emocjach, powodują znaczne cierpienie psychiczne a często, zwłaszcza u młodszych – również fizyczne (Radziwiłłowicz, 2020).

W zależności od wieku, od okresu rozwoju obraz depresji może się różnić pod względem objawów (Radziwiłłowicz, 2020).

Na co zwracać uwagę? Co w zachowaniu, funkcjonowaniu dziecka czy nastolatka powinno wzbudzić czujność rodzica, opiekuna, bliskich?

U dzieci do 3 roku życia niepokoić powinny:

• zaburzenia łaknienia
• moczenie się,  jeśli “odpieluchowanie” już za dzieckiem
• obniżenie nastroju, smutek
• pobudzenie psychoruchowe, niepokój (w tym wieku to może być ciągłe wiercenie się, gryzienie ubrania, drapanie się do krwi)
• lęk separacyjny (w tym wieku to zjawisko powszechne i mieści się w normie rozwojowej, znają je przecież wszyscy rodzice, odprowadzający dzieci do przedszkola, chodzi jednak o taki lęk, który jest niewspółmierny do zagrożenia, taki, który prowadzi do ciągłego “pilnowania” czy mama, tata są w zasięgu wzroku) (Radziwiłłowicz, 2020; Zabel, 2021).

U dzieci pomiędzy 3 a 6 rokiem życia zwracajmy uwagę na:

• bóle głowy, brzucha, mięśni i tym podobne (to objawy fizyczne, które mogą maskować obniżenie nastroju u dziecka)
• zaburzenia snu
• zaburzenia apetytu
• moczenie się
• znudzenie
• obniżenie nastroju
• drażliwość
• lęk separacyjny
• lęk przed niepowodzeniem i w związku z tym przed podejmowaniem aktywności (bo może się nie udać)
• negatywny obraz siebie (negatywne myślenie o sobie)
• perfekcjonizm (przekonanie, że wszystko musi zrobić najlepiej, że nikt z koleżanek, kolegów nie zrobi tak dobrze jako ono) (Radziwiłłowicz, 2020).

Depresja u dzieci pomiędzy 7 a 11 rokiem życia może objawiać się następująco:

• bóle głowy, brzucha, mięśni i tym podobne (to objawy fizyczne, które mogą maskować obniżenie nastroju u dziecka)
• zaburzenia snu
• zaburzenia apetytu
• przewlekłe zmęczenie
• znudzenie
• obniżenie nastroju
• labilność (chwiejność nastroju, bardzo szybkie i łatwe przejście z pozytywnego, wesołego nastroju w płaczliwość, złość, pozornie bez przyczyny, czyli nie przystając do okoliczności)
• zaburzenia uwagi i pamięci, trudności szkolne
• lęk separacyjny
• lęk przed niepowodzeniem a co za tym idzie przed podejmowaniem się wykonywania zadań
• zachowania agresywne i opozycyjno-buntownicze (opór i bunt przeciwko rodzicom, zasadom, prośbom, testowanie cierpliwości i reakcji bliskich, prowokowanie innych, drażliwość, wybuchy złości, kłamstwa, manipulowanie, wyrządzanie innym krzywdy, niszczenie przedmiotów, należących do innych, wagary, ucieczki z domu)
• negatywny obraz siebie
• poczucie winy
• izolowanie się od rodziny, rówieśników (Radziwiłłowicz, 2020).

Nastolatki pomiędzy 10 a 12 rokiem życia wykazują:

• bóle głowy, brzucha, mięśni
• zaburzenia snu
• przewlekłe zmęczenie
• znudzenie
• obniżenie nastroju
• chwiejność emocjonalną
• zaburzenia uwagi i pamięci, trudności szkolne
• niepokój
• lęk przed niepowodzeniem a co za tym idzie przed podejmowaniem się wykonywania zadań
• samookaleczanie
• zachowania agresywne i opozycyjno-buntownicze
• negatywny obraz siebie
• perfekcjonizm
• poczucie winy
• negatywny obraz ciała
• izolację społeczną (Radziwiłłowicz, 2020).

U nastolatków pomiędzy 13 a 16 rokiem życia niepokoić powinny:

• bóle głowy, brzucha, mięśni
• zaburzenia snu
• przewlekłe zmęczenie
• obniżenie nastroju
• drażliwość
• poczucie beznadziei
• zaburzenia uwagi i pamięci, trudności szkolne
• niepokój
• spowolnienie psychoruchowe (spowolnienie myślenia, tracenie wątku w rozmowie, odcinanie się przypominające zamyślenie, spowolniona mowa)
• samookaleczanie
• myśli samobójcze
• zachowania agresywne i opozycyjno-buntownicze
• negatywny obraz siebie
• negatywny obraz ciała
• izolacja społeczna (Radziwiłłowicz, 2020).

Depresja u młodzieży w wieku 17 – 19 lat przejawia się następującymi objawami:

• bóle głowy, brzucha, mięśni
• zaburzenia snu
• przewlekłe zmęczenie
• obniżenie nastroju
• poczucie beznadziei
• zaburzenia uwagi i pamięci, trudności szkolne
• niepokój
• spowolnienie psychoruchowe
• samookaleczanie
• używanie papierosów, alkoholu i innych substancji psychoaktywnych
• myśli samobójcze
• zachowania agresywne i opozycyjno-buntownicze
• zachowania przestępcze
• negatywny obraz siebie i ciała
• perfekcjonizm
• poczucie winy
• izolacja społeczna
• wrażliwość na odrzucenie (Radziwiłłowicz, 2020).

Wrażliwość rodziców, opiekunów, bliskich na zachowanie i emocjonalność dzieci i młodzieży jest niezwykle istotna, również dlatego, że u młodszych dzieci zamiast rozdrażnienia może występować obniżenie nastroju, zamiast pobudzenia – spowolnienie, zamiast zmniejszenia apetytu – po prostu brak przyrostu masy ciała a nawet tycie lub chudnięcie bez zmian żywieniowych (Radziwiłłowicz, 2020).

A u dzieci, młodzieży, które doświadczyły traumy, osiągnięcia szkolne mogą być na bardzo wysokim poziomie. Może to być jedyny obszar, który pozwala zachować dobre zdanie o sobie, jedyny obszar, pozwalający na myślenie o sobie, jako o kimś zasługującym na szacunek, zauważenie przez innych. Jedyny, który pozwoli budować poczucie własnej wartości (Radziwiłłowicz, 2020).

Bądźmy czujni na zmianę stylu funkcjonowania naszych dzieci, na to czy objawy, które zauważamy utrzymują się przez większość dnia, czy utrzymują się dłużej niż 2 tygodnie, czy nasze dzieci cierpią. Czy występuje zobojętnienie, brak motywacji do działania, brak nadziei, że coś mogą, potrafią, że mają na coś wpływ (Zabel, 2021).

Rodzice, opiekunowie znają swoje dzieci najlepiej, zaobserwowanie długotrwałych zmian w zachowaniu, funkcjonowaniu dzieci, zareagowanie w odpowiednim momencie, pozwoli na zahamowanie choroby a może nawet zapobiec jej rozwinięciu.

Na podstawie:

Radziwiłłowicz, W. (2020). Zaburzenia emocjonalne (internalizacyjne). W: I. Grzegorzewska, L. Cierpiałkowska, A. R. Borkowska (red.), Psychologia kliniczna dzieci i młodzieży (s. 411-450). Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.

Zabel, M. (2021). Depresja dzieci i młodzieży. W: A. Kołakowski (red.), Psychoterapia poznawczo-behawioralna dzieci i młodzieży. Przewodnik praktyka (s. 259-276). Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne sp. z o.o.

 

Już niebawem pojawi się pierwszy tekst.

A teraz serdecznie witam wszystkich, którzy trafiają na moją stronę